Kutambua**aina za phishing links** na **apps zenye virusi** ni muhimu sana kwa usalama wa taarifa zako mtandaoni. Hapa kuna mbinu rahisi na muhimu za kutambua na kujikinga: 1. JINSI YA KUTAMBUA PHISHING LINKS** Phishing links ni viungo (links) vinavyotumiwa na matapeli kuiba taarifa zako kama nenosiri, akaunti ya benki, au taarifa za kibinafsi. Hivi ndivyo vya kuvichunguza: #### **a) Link ina jina lisilo rasmi au linakaribiana na halisi** Mfano: - Halali: `https://www.facebook.com` - Phishing: `https://facebook-login123.com` **Mbinu:** Angalia domain kuu (mfano: `.com`, `.net`) na hakikisha ni sahihi. #### **b) Link inakuomba uingie kwa haraka ("urgent action needed")** Mfano: "Akaunti yako itafungwa! Bofya hapa kuingiza taarifa zako." #### **c) Link ina makosa ya lugha** Mara nyingi huchanganya Kiingereza au Kiswahili vibaya au hutumia lugha isiyo rasmi. #### **d) Link hutumwa kupitia SMS au email kutoka kwa mtu usiyemfahamu** #### **e) Ukibofya, ukurasa unafanana na tovuti halisi lakini URL si sahihi** --- ### **2. JINSI YA KUTAMBUA APP ZA VIRUS (MALWARE APPS)** Apps zenye virusi huweka spyware, ransomware au trojan kwenye simu yako. Zifuatazo ni ishara kuu: #### **a) App ina maoni mabaya (negative reviews) kwenye Play Store** Kabla ya kusakinisha, soma “reviews” za watu wengine. #### **b) App ina ruhusa nyingi isizo na sababu** Mfano: App ya tochi inaomba ruhusa ya kusoma SMS au kufikia kamera. #### **c) App haijulikani na haijathibitishwa** Tumia apps kutoka Google Play Store au App Store pekee, si kutoka tovuti za mitaani. #### **d) Simu inaanza kuwa na matatizo baada ya kusakinisha** Mfano: Inapunguza kasi, kuonyesha matangazo yasiyoisha, au kushika moto. #### **e) Battery na data zinatumika sana bila sababu** Angalia matumizi ya data na betri kwenye settings — kama app isiyo na kazi kubwa inatumia sana, shuku virusi. --- ### **JINSI YA KUJIKINGA:** 1. **Usibofye links za kutumwa bila maelezo au kutoka kwa watu usiowafahamu.** 2. **Tumia antivirus nzuri kwenye simu au kompyuta.** 3. **Sasisha mfumo wa simu au kompyuta mara kwa mara.** 4. **Tumia “Two-Factor Authentication” kwa akaunti zako muhimu.** 5. **Kagua ruhusa za kila app unayosakinisha.**
